Handbook on Restorative Justice Programmes (second edition)

Waar het over gaat

Dit handboek van het Bureau van de Verenigde Naties voor Drugs- en Misdaadbestrijding (UNODC), in 2020 uitgegeven in een tweede editie, biedt een inleiding op herstelrecht in strafzaken en richtsnoeren voor het ontwerpen, uitvoeren en evalueren van programma's. Het is bedoeld voor wie werkt in het strafrechtelijke stelsel, in de ontwikkeling van beleid en wetgeving, in gemeenschaps- en maatschappelijke organisaties, en voor personen die herstelgerichte praktijken ontwikkelen of faciliteren. Het presenteert beginselen, internationale normen, interventiemodellen en richtlijnen om deze processen in verschillende fasen van de strafprocedure te integreren. Het onderzoekt ook de deelname van slachtoffers en daders, de noodzakelijke waarborgen en de uitdagingen van het toepassen van deze benaderingen bij ernstige misdrijven. De tekst bevat voorbeelden uit uiteenlopende contexten en een bijlage met de Basisbeginselen van de Verenigde Naties inzake het gebruik van herstelrechtprogramma's in strafzaken.

Becommentarieerde inhoudsopgave

• Preface (Voorwoord) — Presenteert het doel van het handboek, de doelgroepen en het nut ervan als naslag- en opleidingsmateriaal.
• What the handbook covers (Wat het handboek behandelt) — Vat de onderwerpen en de praktische reikwijdte van het werk samen.
• 1. Restorative justice and the criminal justice process (Herstelrecht en het strafrechtelijke proces) — Legt de herstelgerichte benadering uit, haar doelstellingen en mogelijke bijdragen, en onderzoekt haar verhouding tot internationale normen en wettelijke kaders.
• 2. Overview of standards and norms, including the Basic Principles on the Use of Restorative Justice Programmes (Overzicht van standaarden en normen, met inbegrip van de Basisbeginselen inzake het gebruik van herstelrechtprogramma's) — Beschrijft de beginselen van de Verenigde Naties, de rechten van de deelnemers en de relevante juridische en procedurele waarborgen.
• 3. Types of restorative justice processes and programmes (Soorten herstelgerichte processen en programma's) — Presenteert de bemiddeling tussen slachtoffer en dader, de conferenties en de cirkels, samen met andere toepassingen van herstelgerichte praktijken.
• 4. Restorative justice programmes at various stages of the criminal justice process (Herstelrechtprogramma's in verschillende fasen van het strafrechtelijke proces) — Onderzoekt hoe programma's vóór het proces, tijdens de fase van de strafoplegging en daarna kunnen worden uitgevoerd, en bekijkt de rol van justitiepersoneel.
• 5. Requirements for successful operation of restorative justice programmes (Vereisten voor een succesvolle werking van herstelrechtprogramma's) — Werkt voorwaarden uit voor doorverwijzingen, de voorbereiding en veiligheid van de deelnemers, de facilitatie, de akkoorden en de steun van de gemeenschap.
• 6. Restorative justice responses to serious crimes (Herstelgerichte antwoorden op ernstige misdrijven) — Analyseert voorzorgen en waarborgen voor de aanpak van ernstige misdrijven, waaronder geweld in intieme relaties, seksueel geweld, geweld tegen kinderen en haatmisdrijven.
• 7. Establishing and implementing restorative justice programmes (Herstelrechtprogramma's opzetten en uitvoeren) — Biedt richtsnoeren voor planning, ontwerp, wetgeving, leiderschap, middelen, institutionele partnerschappen en gemeenschapsdeelname.
• 8. Programme oversight, monitoring and evaluation (Toezicht, monitoring en evaluatie van programma's) — Behandelt het toezicht op programma's, de gegevensverzameling en de evaluatie van resultaten, inclusief het effect op recidive.
• Conclusion (Conclusie) — Komt terug op de mogelijkheid herstelgerichte beginselen aan te passen aan verschillende stelsels en gemeenschappen.
• Annex. United Nations Basic Principles on the Use of Restorative Justice Programmes in Criminal Matters (Bijlage. Basisbeginselen van de Verenigde Naties inzake het gebruik van herstelrechtprogramma's in strafzaken) — Bundelt de beginselen van de Verenigde Naties over termen, toepassing, waarborgen, ontwikkeling en evaluatie van deze programma's.

Kernideeën

• Herstelrecht wil dat de door een misdrijf getroffen personen deelnemen aan het antwoord op de schade en, waar mogelijk, aan het herstel en de preventie ervan.
• De deelname moet vrijwillig en geïnformeerd zijn; deelnemers moeten zich kunnen terugtrekken en beschikken over waarborgen die hun rechten, veiligheid en privacy beschermen.
• Bemiddeling, conferenties en cirkels zijn verschillende vormen, aanpasbaar aan verschillende fasen van het strafproces en aan uiteenlopende behoeften.
• Akkoorden moeten met de deelnemers worden opgebouwd, redelijk en evenredig zijn, en waar nodig over opvolgingsmechanismen beschikken.
• Voorbereiding, risicobeoordeling en onpartijdige facilitatie zijn centrale voorwaarden om de kans op bijkomende schade te verkleinen.
• Ernstige misdrijven kunnen met herstelgerichte praktijken worden aangepakt, maar vragen voorzichtigheid, specifieke waarborgen en aandacht voor machtsonevenwichten en trauma.
• Het opzetten van programma's vraagt coördinatie tussen justitiële instellingen, gemeenschapsorganisaties en andere diensten, naast middelen en planning.
• Toezicht, opvolging en evaluatie maken het mogelijk de kwaliteit van de programma's te toetsen en hun ontwikkeling te sturen.

Waarvoor het in de praktijk dient

• Welke waarborgen moeten vóór en tijdens een herstelgericht proces worden beschermd?
• Hoe wordt beoordeeld of een zaak en de betrokken personen geschikt zijn voor een herstelgerichte interventie?
• Welke verschillen zijn er tussen bemiddeling, conferentie en cirkel, en in welke fase van het strafproces kunnen ze worden gebruikt?
• Hoe worden de deelnemers voorbereid en de risico's beoordeeld bij ernstige misdrijven?
• Welke elementen zijn nodig om een herstelgericht programma te ontwerpen, in stand te houden, te superviseren en te evalueren?

Kernbegrippen

herstelrecht, herstelgerichte programma's, bemiddeling slachtoffer-dader, herstelconferenties, herstelcirkels, herstel van de schade, geïnformeerde toestemming, facilitatie, procedurele waarborgen, risicobeoordeling, gemeenschapsdeelname, sociale re-integratie, opvolging van akkoorden, programma-evaluatie