Judicial Restorative Justice and Domestic Violence in Brazil: Setting Problems and Challenges from the Field

Waar het over gaat

Dit artikel analyseert de toepassing van herstelrechtpraktijken in zaken van huiselijk geweld binnen de rechterlijke macht van Brazilië, sinds 2010 gestimuleerd door de Conselho Nacional de Justiça (CNJ). De auteurs bespreken de risico's en mogelijkheden aan de hand van empirische studies bij het Tribunal de Justiça van Rio Grande do Sul, pionier in het gebruik van deze praktijken. Het is gericht tot wie herstelgerichte programma's onderzoekt, ontwerpt of toepast, vooral op het gebied van de Wet Maria da Penha. De invalshoek is kritisch en feministisch: het onderzoekt de hoofdrol van de rechterlijke macht, de uit de cirkels geïmporteerde culturele referenties en de manier waarop vrouwen deze interventies beleven. Het concludeert dat de praktijken residueel zijn en het traditionele model niet wijzigen, en vraagt om een breed debat vóór ze worden uitgebreid.

Becommentarieerde inhoudsopgave

• Introduction (Inleiding). Presenteert gegevens over geweld tegen vrouwen en vrouwenmoorden in Latijns-Amerika en Brazilië, met nadruk op zwarte vrouwen. Wijst op het gebrek aan exclusieve rechtbanken voor huiselijk geweld en de stimulans van de CNJ voor bemiddeling, schikking en herstelrecht zonder passende evaluatie.
• Restorative Justice and Domestic Violence: An Open Debate (Herstelrecht en huiselijk geweld: een open debat). Behandelt het begrip herstelrecht als open en nog in opbouw zijnde notie. Vergelijkt kort ervaringen in Nieuw-Zeeland, Oostenrijk, Canada en Portugal, waar de mogelijkheid van een herstelgerichte ontmoeting bij huiselijk geweld in 2015 werd ingetrokken.
• ‘Brazilian Restorativism’: The Protagonism of the Judicial System in the Institutionalisation of Restorative Practices («Braziliaans restoratief denken»: de hoofdrol van het gerechtelijke systeem bij de institutionalisering van herstelgerichte praktijken). Reconstrueert het traject van de proefprojecten van 2005 tot de Resoluties 125/2010 en 225/2016 van de CNJ, met de invloed van Kay Pranis en de vredesopbouwcirkels. Vat een CNJ-onderzoek van 2019 naar de bestaande initiatieven in de rechtbanken samen.
• Risks and Challenges in the Application of Restorative Justice in Cases of Domestic Violence (Risico's en uitdagingen bij de toepassing van herstelrecht in zaken van huiselijk geweld). Bespreekt het idee van het herstellen van gezinnen, de stereotypen over slachtoffers, de generieke opleiding van facilitators en de zelfreferentie van het gerecht bij het ontwerpen van het beleid. Verzamelt bezwaren van professionals en het voorstel om herstel te zien als het opnieuw opbouwen van de eigen geschiedenis.
• The Pioneering Experience of Restorative Justice for the 21st Century and the Inclusion of Domestic Violence in Rio Grande do Sul State (De pionierservaring van Herstelrecht voor de 21e eeuw en de opname van huiselijk geweld in de staat Rio Grande do Sul). Beschrijft de institutionalisering van het programma van het gerecht van Rio Grande do Sul en de uitbreiding ervan naar rechtbanken voor huiselijk geweld. Vat onderzoek naar cirkels in São Leopoldo en Novo Hamburgo samen dat waarschuwt voor de selectie van zaken door de rechter, de als verplichting beleefde uitnodiging en materialen die genderstereotypen versterken.
• Final Considerations (Slotbeschouwingen). Stelt dat het Braziliaanse gerechtelijke herstelrecht residueel, weinig begrepen en op de rechter gericht blijft. Stelt een discussie voor met sociale bewegingen en met vrouwen om een democratisch model op te bouwen dat verenigbaar is met de wetgeving inzake huiselijk geweld.
• References (Referenties). Bundelt de aangehaalde bibliografie, met Braziliaanse bronnen, CNJ-regelgeving en internationale studies over herstelrecht en gendergerelateerd geweld.

Kernideeën

• In Brazilië is herstelrecht gerechtelijk: de rechterlijke macht zelf financiert, voert uit en reguleert het, ver van zijn gemeenschappelijke oorsprong.
• De uitbreiding van deze praktijken bij huiselijk geweld volgt uit institutionele beslissingen van de CNJ eerder dan uit bewijs over de resultaten.
• De besproken empirische studies tonen dat de praktijken residueel zijn en het traditionele strafrechtelijke model niet wijzigen.
• Vrouwen beleven de cirkels vaak als therapie of relatieverzoening, niet als momenten van verantwoordelijkheidsneming en schadeherstel.
• Wanneer de rechter de doorverwijzing in een zitting beslist, wordt de vrijwilligheid van vrouwen in een kwetsbare situatie in twijfel getrokken.
• Het geïmporteerde cirkelmodel grijpt terug op culturele referenties die vreemd zijn aan de Latijns-Amerikaanse en Braziliaanse geschiedenis en kan genderstereotypen reproduceren.
• Het doel zou niet vergeving of gezinsvrede moeten zijn, maar tegemoetkomen aan de concrete behoeften van elk slachtoffer.
• De auteurs vragen om een brede discussie, met deelname van sociale bewegingen en vrouwen, vóór het model wordt geconsolideerd.

Waarvoor het in de praktijk dient

• Welke risico's moeten worden overwogen voordat een cirkel wordt aangeboden in een zaak van huiselijk geweld?
• Hoe zorg je ervoor dat de uitnodiging voor een herstelgericht proces niet als verplichting wordt ervaren?
• Welke filters is het raadzaam vast te stellen om te beslissen of een conflict naar herstelrecht kan worden doorverwezen?
• Wat moet worden nagekeken in de materialen en in de opleiding van facilitators om genderstereotypen niet te versterken?
• Welke lessen bieden de ervaringen van andere landen over de noodzaak deze programma's te evalueren en te monitoren?

Kernbegrippen

gerechtelijk herstelrecht, huiselijk geweld, gendergerelateerd geweld, Wet Maria da Penha, Conselho Nacional de Justiça, Resolutie 225/2016, vredesopbouwcirkels, herhaalde victimisatie, vrijwilligheid, verantwoordelijkheidsneming, herstel van de schade, Rio Grande do Sul, Braziliaans restoratief denken