Directive 2012/29/EU of the European Parliament and of the Council of 25 October 2012 establishing minimum standards on the rights, support and protection of victims of crime, and replacing Council Framework Decision 2001/220/JHA

Waar het over gaat

Deze richtlijn van de Europese Unie stelt minimumnormen vast opdat slachtoffers van misdrijven passende informatie, ondersteuning en bescherming krijgen en aan het strafproces kunnen deelnemen. Zij is gericht tot de lidstaten, die haar in hun nationale recht moesten omzetten, en bereikt de autoriteiten die in het strafproces optreden, de slachtofferhulpdiensten en de herstelrechtdiensten. Zij vervangt Kaderbesluit 2001/220/JBZ en eist een respectvolle, gevoelige, professionele en niet-discriminerende bejegening, aangepast aan de situatie van elke persoon. Zij besteedt bijzondere aandacht aan kinderen, personen met een handicap en slachtoffers van gendergerelateerd geweld, van geweld in naaste relaties en van terrorisme. Zij definieert herstelrecht en legt specifieke waarborgen vast voor wie ervoor kiest aan zulke processen deel te nemen.

Becommentarieerde inhoudsopgave

• Whereas (Overwegingen), 1-72. Leggen de grondslagen van de norm uit, haar voorgeschiedenis in de Unie en de reikwijdte van elk recht. Bevatten richtsnoeren over gendergerelateerd geweld, indirecte slachtoffers, individuele beoordeling, opleiding en, in overweging 46, de risico's en voorzorgen eigen aan bemiddeling, familiegroepsoverleg en vonniscirkels.
• CHAPTER 1 GENERAL PROVISIONS (Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen), art. 1-2. Stelt het doel van de richtlijn vast en het beginsel van niet-discriminerende bejegening, met voorrang voor het hoger belang van het kind. Definieert slachtoffer, familieleden, kind en herstelrecht, opgevat als een vrijwillig proces waarin slachtoffer en dader met hulp van een onpartijdige derde deelnemen.
• CHAPTER 2 PROVISION OF INFORMATION AND SUPPORT (Hoofdstuk 2. Informatie en ondersteuning), art. 3-9. Regelt het recht om te begrijpen en begrepen te worden, de informatie vanaf het eerste contact met de autoriteit (inclusief de beschikbare herstelrechtdiensten), het bewijs van aangifte en de informatie over de zaak. Behandelt ook kosteloze tolk- en vertaaldiensten en de toegang tot algemene en gespecialiseerde ondersteuningsdiensten, ook zonder formele aangifte.
• CHAPTER 3 PARTICIPATION IN CRIMINAL PROCEEDINGS (Hoofdstuk 3. Deelname aan de strafprocedure), art. 10-17. Erkent het recht om gehoord te worden, om herziening te vragen van de beslissing niet te vervolgen, op kosteloze rechtsbijstand, op vergoeding van kosten, op teruggave van goederen en op een beslissing over de schadevergoeding door de dader. Artikel 12 legt de waarborgen in de herstelrechtdiensten vast en artikel 17 betreft slachtoffers die in een andere lidstaat wonen.
• CHAPTER 4 PROTECTION OF VICTIMS AND RECOGNITION OF VICTIMS WITH SPECIFIC PROTECTION NEEDS (Hoofdstuk 4. Bescherming van slachtoffers en erkenning van slachtoffers met specifieke beschermingsbehoeften), art. 18-24. Voorziet in maatregelen tegen secundaire en herhaalde victimisatie, intimidatie en vergelding, het vermijden van contact met de dader en de bescherming van de privacy. Regelt de individuele beoordeling van elk slachtoffer en de bijzondere maatregelen tijdens het onderzoek en het proces, met eigen regels voor kinderen.
• CHAPTER 5 OTHER PROVISIONS (Hoofdstuk 5. Overige bepalingen), art. 25-26. Behandelt de algemene en gespecialiseerde opleiding van politie, gerechtspersoneel, rechters, openbare aanklagers, advocaten en wie slachtofferhulp of herstelrechtdiensten verleent. Bevordert bovendien samenwerking tussen staten en bewustmakingsacties.
• CHAPTER 6 FINAL PROVISIONS (Hoofdstuk 6. Slotbepalingen), art. 27-32. Stelt 16 november 2015 vast als omzettingstermijn en de verplichting vanaf 2017 en vervolgens om de drie jaar gegevens aan de Commissie te sturen. Voorziet in het verslag van de Commissie, de vervanging van het Kaderbesluit, de inwerkingtreding en de adressaten.

Kernideeën

• Het misdrijf wordt tegelijk opgevat als schade aan de samenleving en als schending van de individuele rechten van slachtoffers.
• De hoedanigheid van slachtoffer hangt er niet van af of de dader is geïdentificeerd, vervolgd of veroordeeld, en geldt ook voor familieleden van wie door het misdrijf is overleden.
• Slachtoffers moeten vanaf het eerste contact duidelijke en toegankelijke informatie ontvangen, inclusief het bestaan van herstelrechtdiensten.
• De toegang tot ondersteuning is kosteloos, vertrouwelijk en hangt niet af van het indienen van een formele aangifte.
• Herstelrecht kan het slachtoffer ten goede komen, maar alleen met waarborgen: dat het in zijn of haar belang is, dat er vrije, geïnformeerde en herroepbare toestemming is, dat de dader de kernfeiten erkent en dat de akkoorden vrijwillig zijn.
• Wat in een niet-openbaar herstelgericht proces wordt besproken is vertrouwelijk, behalve met instemming van de partijen of bij een zwaarder wegend algemeen belang dat in het nationale recht is voorzien.
• Een vroege individuele beoordeling maakt het mogelijk het risico op secundaire victimisatie op te sporen en bijzondere beschermingsmaatregelen vast te stellen, rekening houdend met de wensen van het slachtoffer.
• De opleiding van wie met slachtoffers in contact komt, inclusief de facilitators van herstelrecht, is een verplichting van de staten.

Waarvoor het in de praktijk dient

• Aan welke minimumvoorwaarden moet worden voldaan voordat een slachtoffer een herstelgericht proces wordt aangeboden?
• Welke informatie moet het slachtoffer ontvangen voordat het instemt met deelname, en over de opvolging van het akkoord?
• Welke factoren is het raadzaam te beoordelen bij het doorverwijzen van een zaak naar een herstelrechtdienst, zoals de ernst van het misdrijf of machtsonevenwichten?
• Wanneer kan de vertrouwelijkheid van wat in een herstelgerichte ontmoeting is gezegd worden opgeheven?
• Welke opleiding wordt verwacht van facilitators die met slachtoffers werken?

Kernbegrippen

slachtoffer, rechten van slachtoffers, herstelrecht, vrije en geïnformeerde toestemming, secundaire victimisatie, vergelding, intimidatie, slachtofferhulpdiensten, individuele beoordeling, specifieke beschermingsbehoeften, vertrouwelijkheid, doorverwijzing van zaken, opleiding, hoger belang van het kind, Europese Unie