Guía de Formación en Alternativas Penales II: Justicia Restaurativa

Waar het over gaat

Deze gids maakt deel uit van een reeks van vijf opleidingspublicaties over strafrechtelijke alternatieven in Brazilië, opgesteld op basis van het Manual de Gestão para as Alternativas Penais van de Conselho Nacional de Justiça. Zij presenteert herstelrecht als een transversale benadering die alle vormen van strafrechtelijke alternatieven zou moeten doordringen, en niet alleen specifieke programma's. Zij richt zich tot de technische teams, de Unidades Integradas de Alternativas Penais en wie deel uitmaakt van het strafrechtelijke stelsel en het maatschappelijk middenveld. Zij combineert een definitie van de benadering, haar beginselen en haar wettelijke kader met een beschrijving van methodologieën als cirkels, familiegroepsconferenties en bemiddeling tussen slachtoffer, dader en gemeenschap. Zij sluit af met de werkfasen van een programma en een procesverloop dat loopt van de gerechtelijke doorverwijzing tot de opvolging van het akkoord.

Becommentarieerde inhoudsopgave

• Voorwoord. Plaatst de publicatie binnen het programma Fazendo Justiça, gedragen door de Conselho Nacional de Justiça, het Ministerie van Justitie en Openbare Veiligheid en het UNDP, en legt de vertaling in het Engels en het Spaans uit.
• Presentatie. Beschrijft de structurele problemen van het Braziliaanse gevangenisstelsel en somt de vijf gidsen van de reeks op, met hun onderwerpen.
• Inleiding. Situeert deze Gids II ten opzichte van de andere en kondigt aan dat zij elementen, praktijken, procesverlopen en instrumenten biedt om herstelgerichte praktijken in de Eenheden in te voeren.
• 1. Herstelrecht als transversale as van het beleid inzake strafrechtelijke alternatieven in Brazilië. Vertrekt van het detentieniveau van het land en waarschuwt voor het risico dat de staat deze praktijken gebruikt om de strafrechtelijke controle uit te breiden. Stelt voor de benadering in het hele beleid op te nemen en, waar mogelijk, specifieke programma's met eigen teams op te richten.
• 2. Herstelrecht: wat is het en wanneer kan het worden gebruikt? Loopt de oorsprong van de benadering in de Verenigde Staten en Canada na, de definitie ervan volgens VN-resolutie 2002/12 en het onderscheid tussen misdrijf en conflict. Noemt Resolutie nr. 225/2016 van de Conselho Nacional de Justiça en beveelt het cirkelhandboek van Kay Pranis aan.
• 3. Kenmerken of beginselen van een herstelgerichte praktijk. Beschrijft een voor een beginselen als medeverantwoordelijkheid, herstel van de schade, vrijwilligheid, onpartijdigheid, vertrouwelijkheid, kosteloosheid en snelheid.
• 4. Juridische aspecten voor de toepassing van herstelgerichte praktijken. Bespreekt Wet nr. 9.099/95, VN-resolutie 2002/12 en Resolutie 225/2016. Somt de voorwaarden op die het justitiële stelsel moet overwegen om zich bij een programma aan te sluiten, zoals vroege doorverwijzing en respect voor het akkoord van de partijen.
• 5. Methodologieën van herstelgerichte praktijken. Presenteert de rollen van de facilitator, het slachtoffer, de dader en de gemeenschap, en beschrijft cirkels, familiegroepsconferenties en bemiddeling tussen slachtoffer, dader en gemeenschap, met hun structurele verschillen.
• 6. Ontwikkelingsfasen van herstelgerichte praktijken in de Unidades Integradas de Alternativas Penais. Doorloopt in dertien stappen het werk van een programma: doorverwijzing, ontvangst, voorbereiding, voorgesprek, ontmoeting, incidenten, akkoord, doorverwijzingen naar het netwerk, terugkeer naar de rechterlijke macht, opvolging, informatiebeheer en supervisie.
• 7. Procesverloop. Vat in een genummerd schema de fasen samen die de rechterlijke macht, het programma en het netwerk delen, van de selectie van de zaak tot de homologatie en de opvolging van het akkoord.
• Referenties. Verzamelt de in de gids aangehaalde werken en normen.
• Aanbevolen lectuur bij deze gids. Stelt aanvullende literatuur voor, vooral Braziliaanse, over herstelrecht, bemiddeling en strafrechtelijke alternatieven.

Kernideeën

• Herstelrecht wordt voorgesteld als transversale as van het hele beleid inzake strafrechtelijke alternatieven en niet alleen als afzonderlijk programma.
• De opname ervan in het strafrechtelijke stelsel vraagt voorzichtigheid, opdat het niet wordt gebruikt als instrument om de strafrechtelijke controle uit te breiden.
• Het misdrijf is een kwalificatie die de staat aan een gedraging toekent, terwijl het conflict ontstaat uit de interactie tussen personen en kan worden omgevormd.
• De betrokken personen zijn de hoofdpersonen; de staat moet de passende ruimte bieden en hun rechten waarborgen.
• Herstelgerichte diensten werken bij voorkeur buiten de gerechtelijke sfeer en in afstemming daarmee, via samenwerkingsakkoorden en vastgelegde procesverlopen.
• Voorgesprekken met elke partij zijn onmisbaar; bij een voorgeschiedenis van geweld of machtsonevenwicht moet worden beoordeeld of de praktijk haalbaar is of moeten alternatieven zonder rechtstreekse ontmoeting worden gezocht.
• De rechterlijke macht zou het akkoord moeten homologeren zonder voorwaarden toe te voegen, tenzij het fundamentele mensenrechten schendt.
• Wanneer er geen akkoord is, moet het verslag aan het gerecht kort zijn en niet onthullen wat besproken is of wat de redenen zijn.

Waarvoor het in de praktijk dient

• Hoe wordt de doorverwijzing van zaken tussen de rechterlijke macht en een herstelrechtprogramma georganiseerd?
• Wat moet in de voorgesprekken worden gecontroleerd voordat de partijen bijeen worden gebracht?
• Wat onderscheidt een cirkel, een familiegroepsconferentie en een bemiddeling tussen slachtoffer, dader en gemeenschap?
• Wat moet een herstelgericht akkoord bevatten en hoe wordt het opgevolgd?
• Welke informatie mag aan het gerecht worden gestuurd wanneer de procedure zonder akkoord eindigt?

Kernbegrippen

herstelrecht, strafrechtelijke alternatieven, transversaliteit, Unidades Integradas de Alternativas Penais, cirkels, familiegroepsconferenties, bemiddeling slachtoffer-dader-gemeenschap, voorgesprek, facilitatie, vertrouwelijkheid, vrijwilligheid, samenwerkingsakkoord, homologatie van het akkoord, samenwerkingsnetwerk, opvolging