Justicia restaurativa y mediación penal intrajudicial en Aragón: condiciones, resistencias e incertidumbres

Waar het over gaat

Dit artikel presenteert de resultaten van een sociaal-juridisch onderzoek uit 2019 naar de intragerechtelijke bemiddeling in strafzaken in de Autonome Gemeenschap Aragón, in Spanje, in samenwerking met de Asociación ¿Hablamos? De auteurs willen begrijpen welk idee van bemiddeling juridische professionals en bemiddelaars hanteren, waarom de weerstand tegen integratie in het strafstelsel blijft bestaan en welke elementen toelaten een bemiddeling als geslaagd te beschouwen. Daartoe gebruiken ze een kwalitatieve methodologie op basis van twee focusgroepen: een met rechters, openbare aanklagers en griffiers van de rechtsbedeling, en een met bemiddelaars. De analyse onderscheidt technisch-juridische, culturele en politieke voorwaarden die de ontwikkeling van bemiddeling afremmen. Het richt zich tot wie publiek beleid ontwerpt, tot gerechtelijke teams en tot personen die bemiddelingsprogramma's binnen de rechtbanken bevorderen.

Becommentarieerde inhoudsopgave

• 1. Inleiding. Situeert herstelrecht en bemiddeling in het internationale, Europese en Spaanse normatieve kader en loopt het traject van de intragerechtelijke bemiddeling in strafzaken in Aragón sinds 2006 na. Presenteert de gegevens van 277 dossiers tussen 2007 en 2019, de doelstellingen van het onderzoek en het ontwerp van de twee focusgroepen.
• 2. Waar hebben we het over als we het over bemiddeling hebben? Onderscheidt bemiddeling van onderhandeling en verbindt haar met herstelrecht als instrument in dienst daarvan. Analyseert de verhouding tussen proces en resultaat, waarschuwt voor de fixatie op het akkoord en bespreekt het aanvullende karakter van bemiddeling ten opzichte van de strafrechtelijke functie van de staat.
• 3. Bemiddeling in strafzaken als problematisch: voorwaarden, weerstanden en onzekerheden. Ordent de moeilijkheden in drie soorten: technisch-juridische, culturele en politieke. Onderzoekt de procedurele waarborgen, zoals het vermoeden van onschuld en de onpartijdigheid van de rechter, de vrees voor privatisering van het strafrechtelijke conflict, de misdrijven die worden doorverwezen, de punitieve sociale cultuur en de afhankelijkheid van de goede wil van sommige personen.
• 4. Herstelrecht integreren in het strafproces. Behandelt de spanningen tussen de tijd van bemiddeling en die van het proces, het meest geschikte procesmoment en de wettelijke manieren van inpassing, zoals de conformiteit, de verzachtende omstandigheid van schadeherstel, het pardon en de schorsing van de straf. Bespreekt ook de voordelen en risico's van het protocolleren van de doorverwijzing en de informatie aan de partijen.
• 5. Voorstellen om de geloofwaardigheid van de intragerechtelijke bemiddeling in strafzaken te verbeteren. Stelt de professionalisering van bemiddeling voor en scheidt die kwestie van de tegenstelling tussen vrijwilligerswerk en betaald werk. Bekijkt wat onder een geslaagde bemiddeling wordt verstaan volgens verschillende herstelgerichte modellen en beschrijft de terughoudendheid bij de advocatuur en bij bemiddelaars.
• 6. Conclusies. Zet een benadering gericht op het emotionele en op dialoog, vaker bij bemiddelaars, tegenover een procedurele benadering, aanwezig bij juridische professionals. Hervat het debat over wat te protocolleren, hoe een goede facilitator te definiëren en de verhouding tussen vergeldend en herstelrecht.
• Referenties. Bundelt de aangehaalde bibliografie over bemiddeling, herstelrecht en strafproces.
• Normatieve referenties. Somt de Europese, Spaanse en Aragonese normen op die in het werk worden genoemd.

Kernideeën

• De personen die deelnemen aan intragerechtelijke bemiddeling in strafzaken beschouwen haar als een instrument in dienst van het herstelrecht, niet als een mechanisme om de rechtbanken te ontlasten.
• De waarde van bemiddeling beperkt zich niet tot het akkoord: het openen van de dialoog kan de relatie tussen de partijen pacificeren en het klimaat van het proces veranderen, ook als geen akte wordt ondertekend.
• De voorbehouden van rechters en openbare aanklagers richten zich niet op de bemiddeling zelf, maar op het beschermen van waarborgen als het vermoeden van onschuld, de onpartijdigheid en de rechtszekerheid.
• Volgens de beschikbare gegevens lijkt het soort misdrijf het resultaat niet te bepalen; andere variabelen, zoals de eerdere relatie tussen de partijen, wegen zwaarder.
• Zonder duidelijk en volgehouden publiek beleid hangt de toegang tot bemiddeling af van de rechtbank waar men terechtkomt en van de wil van wie daar werkt.
• Het is raadzaam de doorverwijzing van zaken en de informatie aan de partijen te standaardiseren, maar niet het bemiddelingsproces zelf, dat flexibiliteit nodig heeft.
• Professionalisering vraagt multidisciplinaire opleiding, voldoende middelen en institutionele erkenning, ongeacht of de taak betaald of vrijwillig is.
• Succes alleen meten aan het aantal akkoorden kan ertoe leiden dat ze worden afgedwongen en de herstelgerichte zin van bemiddeling wordt uitgehold.

Waarvoor het in de praktijk dient

• Welke professionele en institutionele obstakels is het raadzaam te voorzien bij het bevorderen van een bemiddelingsprogramma binnen de rechtbanken?
• Welke wegen biedt de Spaanse straf- en strafprocesrechtelijke wetgeving om een bemiddelingsakkoord gevolgen te geven?
• Hoe evalueer je een bemiddelingsprogramma zonder het te reduceren tot het aantal bereikte akkoorden?
• Welke opleiding en welke houding worden verwacht van een bemiddelaar in strafzaken?
• Hoe betrek je de advocatuur zodat zij bemiddeling niet als bedreiging voor haar werk ziet?

Kernbegrippen

herstelrecht, intragerechtelijke bemiddeling in strafzaken, juridische professionals, focusgroepen, vermoeden van onschuld, onpartijdigheid van de rechter, rechtszekerheid, conformiteit, verzachtende omstandigheid van schadeherstel, protocollering, doorverwijzing van zaken, professionalisering, publiek beleid, Aragón