Os 30 anos do Estatuto da Criança e do Adolescente e os horizontes possíveis a partir da Justiça Restaurativa: influxos abolicionistas em tempos de expansão punitiva a partir da extensão acadêmica

Waar het over gaat

Het artikel reflecteert over de jeugdjustitie in Brazilië bij de dertigste verjaardag van het Estatuto da Criança e do Adolescente (Wet 8069/1990). De auteur reconstrueert hoe, van de koloniale tijd tot nu, een strafrechtelijk beleid is gevormd dat arme kinderen en adolescenten als sociaal probleem behandelde, en toont de afstand tussen de beginselen van het Estatuto en de praktijk, met gegevens over de toename van maatregelen van plaatsing en halfopen regime. Daarna presenteert zij herstelrecht als mogelijkheid binnen de jeugdjustitie, zelfs in een context van punitieve expansie, vanuit een kritische blik die dicht bij het abolitionisme staat. Het empirische deel beschrijft het uitbreidingsproject ‘Além da Culpa: Justiça Restaurativa para adolescentes’ van de Universidade Federal de Juiz de Fora, ontwikkeld samen met de Defensoria Pública. Het richt zich tot wie in het jeugdjustitiestelsel werkt en tot universiteiten die uitbreiding en herstelgerichte praktijken willen combineren.

Becommentarieerde inhoudsopgave

• 1. Introdução (Inleiding). Loopt de officiële plechtigheden voor de dertig jaar van het Estatuto in 2020 na en wijst op het ontbreken van concrete doelen in de uitspraken van autoriteiten. Presenteert het traject van het artikel en de theoretische en empirische invalshoek.
• 2. Infância e juventude no Brasil: aspectos históricos e político-criminais (Kindertijd en jeugd in Brazilië: historische en strafrechtelijk-beleidsmatige aspecten). Beschrijft de behandeling van de kindertijd vanaf de koloniale tijd, via het hygiënistische discours, tot de Código de Menores van 1927 en het voogdijmodel. Toont hoe dat model diende om arme kinderen en adolescenten sociaal af te zonderen en hoe het in crisis raakte tot aan de Grondwet van 1988.
• 3. O Estatuto da Criança e do Adolescente: aspectos conceituais, evolução no tempo e reflexos práticos (Het Estatuto da Criança e do Adolescente: conceptuele aspecten, evolutie in de tijd en praktische weerslag). Legt de doctrine van de integrale bescherming uit, de sociaal-educatieve maatregelen en de remissão. Toont met gegevens van het SINASE de aanhoudende toename van plaatsing en halfopen regime, de raciale selectiviteit en de educatieve tekorten in de eenheden.
• 4. Breves considerações sobre a Justiça Restaurativa e sua inserção no âmbito do sistema de Justiça Juvenil pátrio (Korte beschouwingen over herstelrecht en de opname ervan in het Braziliaanse jeugdjustitiestelsel). Situeert herstelrecht in de criminologische kritiek van de jaren zeventig en in de VN-normen over jeugdjustitie. Loopt haar begrippen, methoden en mogelijke procedurele gevolgen na, en de eerste Braziliaanse ervaringen in Porto Alegre, São Caetano do Sul en Brasília.
• 5. Projeto de extensão acadêmica Além da Culpa: Justiça Restaurativa para adolescentes: características, percursos, desafios e horizontes (Academisch uitbreidingsproject Além da Culpa: herstelrecht voor adolescenten: kenmerken, trajecten, uitdagingen en horizonten). Presenteert het wettelijke kader dat herstelgerichte praktijken mogelijk maakt, in het bijzonder de SINASE-wet en Resolutie 225/2016 van de CNJ. Omvat het profiel van het sociaal-educatieve netwerk van Juiz de Fora (5.1) en het begin van de activiteiten en de methodologieën van het project, met zijn pre-cirkels, cirkels, post-cirkels en cirkels voor gezinsherintegratie (5.2).
• Considerações Finais (Slotbeschouwingen). Stelt dat het Estatuto vooruitgang bracht maar de erkende rechten niet effectief wist te maken, tegenover een aanhoudend punitivisme. Presenteert herstelrecht als een vorm van niet-vergeldende verantwoordelijkheidsneming en de universiteiten als bondgenoten voor de uitbreiding ervan.
• Referências Bibliográficas (Bibliografische referenties). Bundelt de bibliografie, normen en officiële onderzoeken die worden aangehaald.

Kernideeën

• Sinds de koloniale tijd zijn arme kinderen en adolescenten door machtsagenten opgebouwd als een sociaal probleem dat moest worden gecontroleerd.
• Het voogdijmodel van de Código de Menores legitimeerde, onder een beschermend discours, de institutionele afzondering van kinderen en adolescenten uit arme gezinnen.
• Het Estatuto legt de integrale bescherming vast en vrijheidsbeneming als uiterste middel, maar de gerechtelijke praktijk behoudt voogdijkenmerken en vergroot de maatregelen van plaatsing en halfopen regime.
• De aangehaalde gegevens wijzen erop dat adolescenten en jongeren vaker slachtoffer dan dader van gewelddadige misdrijven zijn, tegen de publieke perceptie in die de verlaging van de strafbaarheidsleeftijd aandrijft.
• Herstelrecht heeft geen gesloten begrip en wordt hier opgevat als een beweging die zich verzet tegen punitieve sociale controle en berust op de menselijke waardigheid.
• De SINASE-wet en Resolutie 225/2016 van de CNJ geven normatieve steun aan herstelgerichte praktijken, maar institutionele steun en budget zijn nodig om ze te onderhouden.
• In Juiz de Fora bleek het fysieke contact in de pre-cirkels cruciaal, terwijl de werking van het centrum in het gerechtsgebouw en vervoersmoeilijkheden als obstakels naar voren komen.
• Er bestaat het risico dat herstelrecht wordt ingenomen door de traditionele strafrechtelijke logica of wordt gebruikt als uitbreiding van de strafmacht in gevallen waar remissão paste.

Waarvoor het in de praktijk dient

• Hoe kan een universiteit, samen met de openbare verdediging, een project van herstelgerichte praktijken met adolescenten organiseren?
• Welke fasen is het raadzaam te voorzien in een herstelgerichte procedure tijdens het onderzoek van een strafbaar feit van een adolescent?
• Hoe kunnen herstelcirkels worden gebruikt in de fase van uitvoering van een sociaal-educatieve maatregel om de terugkeer naar huis te ondersteunen?
• Welke praktische obstakels, zoals vervoer of fysieke ruimte, kunnen de deelname van adolescenten en gezinnen beïnvloeden?
• Welke voorzorgen te nemen opdat herstelgerichte praktijken de strafrechtelijke controle over adolescenten niet uitbreiden?

Kernbegrippen

jeugdjustitie, herstelrecht, Estatuto da Criança e do Adolescente, integrale bescherming, voogdijmodel, sociaal-educatieve maatregelen, remissão, SINASE, herstelcirkels, pre-cirkels, cirkels voor gezinsherintegratie, universitaire uitbreiding, strafrechtelijk abolitionisme, punitieve expansie, strafrechtelijke selectiviteit