Restorative justice for judges and public prosecutors: manual for trainers

Waar het over gaat

Deze handleiding is een gids voor trainers die cursussen over herstelrecht voor rechters en officieren van justitie gaan geven. Zij komt voort uit het project RE-JUSTICE, gecoördineerd door de KU Leuven en medegefinancierd door het Justitieprogramma van de Europese Unie, met proefopleidingen in 2021 in Napels, Madrid en Thessaloniki. Zij richt zich op twee opleidingsbehoeften verbonden aan Richtlijn 2012/29/EU over slachtoffers: de doorverwijzing van zaken naar herstelgerichte diensten en de respectvolle en veilige communicatie met slachtoffers. Zij stelt een gecombineerd programma voor van vijf modules, met 10 uur online en 20 uur op locatie, opgebouwd uit een competentieprofiel en focusgroepen met het gerechtelijke personeel van Griekenland, Italië en Spanje. Naast inhoud en lesplannen biedt zij richtlijnen opdat de opleiding zelf herstelgericht verloopt, en voegt zij als bijlagen de materialen voor de deelnemers toe.

Becommentarieerde inhoudsopgave

• Foreword (Voorwoord). Presenteert de handleiding vanuit het beleid van de Europese Commissie over slachtofferrechten en gerechtelijke opleiding. Benadrukt de noodzaak dat de opleiding vaardigheden omvat als empathie en actief luisteren.
• Introduction (Inleiding). Legt uit hoe de handleiding te lezen is en hoe de opleiding is ontworpen: doelstellingen, competentieprofiel, focusgroepen, ontwikkeling en proefuitvoering. Beschrijft ook de profielen van de trainers en van de deelnemersgroepen.
• Unpacking the training programme (Het opleidingsprogramma ontleed). Beschrijft de structuur van elke module, de verdeling tussen online sessies en sessies op locatie en de studielast. Somt de door het project geproduceerde hulpmiddelen op en geeft praktische instructies over het gecombineerde formaat en de materialen.
• Restorative guidelines for trainers (Herstelgerichte richtlijnen voor trainers). Stelt voor herstelgericht op te leiden, met vrijwillige deelname, cirkels en ervaringsgerichte methoden. Loopt waarden door als rechtvaardigheid, respect voor de menselijke waardigheid, solidariteit, waarheid en verantwoordelijkheid, met ideeën om ze in de lessen te integreren.
• The training progamme (Het opleidingsprogramma). Opent het programma met een anonieme online voorafgaande vragenlijst om behoeften en verwachtingen van de deelnemers in kaart te brengen.
• Module I: The emergence of restorative justice within the criminal justice context (Module I: De opkomst van herstelrecht binnen de strafrechtelijke context). Behandelt de theorieën over straf en strafrechtspleging, de theoretische kaders en oorsprong van herstelrecht, de definities en de waarden en normen ervan. Werkt met videocasussen en groepsdiscussies.
• Module II: Understanding restorative justice in practice (Module II: Herstelrecht in de praktijk begrijpen). Presenteert programma's en praktijken, zoals bemiddeling tussen slachtoffer en dader, conferenties en cirkels, en de methoden om hun impact te evalueren. Analyseert de snijvlakken tussen herstelrecht en strafrecht en de rol van de magistratuur, met een mappingoefening.
• Module III: The stakeholders of restorative justice (Module III: De belanghebbenden van herstelrecht). Identificeert de hoofdpartijen —slachtoffer, dader, gemeenschap en facilitator— en andere actoren. Behandelt de behoeften van slachtoffers, kwetsbaarheid en toegangsbarrières, met rollenspellen en groepsactiviteiten.
• Module IV: Legal and policy framework (Module IV: Juridisch en beleidskader). Loopt het internationale en Europese kader door, inclusief de Basisbeginselen van de VN, Aanbeveling CM/Rec(2018)8 en Richtlijn 2012/29/EU. Gaat daarna over op het nationale kader in de verschillende fasen van het proces en op vergelijkende voorbeelden uit andere landen.
• Module V: Making restorative justice happen (Module V: Herstelrecht werkelijkheid maken). Behandelt de selectiecriteria voor zaken, de rol van rechters en officieren van justitie bij de doorverwijzing en de motivatie van de partijen. Omvat complexe gevallen, zoals partnergeweld, seksueel geweld of terrorisme, en het werk op organisatorisch en communicatief niveau.
• Final online session (Slotsessie online). Stelt een niet-evaluerende eindopdracht voor, met twee opties: brieven aan de autoriteiten met uitvoeringsvoorstellen of een lokaal actieplan, naast aanbevelingen voor herstelgerichte diensten. Sluit af met een nameting en een tevredenheidsenquête.
• List of references (Lijst van referenties). Bundelt de in de handleiding aangehaalde bibliografie.
• List of handouts, video-lectures and annexes (Lijst van handouts, videocolleges en bijlagen). Somt de videocolleges van elke module op, de materialen voor deelnemers en de bijlagen.
• Annexes 1-16 (Bijlagen 1-16). Bevatten de materialen voor deelnemers van modules I tot V, de voor- en nameting, casestudies, richtlijnen voor de rollenspellen en de mappingoefening.

Kernideeën

• De gerechtelijke opleiding in herstelrecht moet verder gaan dan juridische kennis en vaardigheden en houdingen ontwikkelen.
• Het ontwerp vertrekt van een competentieprofiel en een behoeftenbeoordeling die de afstand meet tussen dat profiel en wat het gerechtelijke personeel al weet.
• Rechters en officieren van justitie spelen een sleutelrol bij het informeren van slachtoffers en het doorverwijzen van zaken, zonder de onpartijdigheid, onafhankelijkheid of wettigheid aan te tasten.
• Een gecombineerd formaat verbindt autonoom online studie van de theorie met ervaringsgerichte sessies op locatie.
• De opleiding zelf moet de herstelgerichte waarden weerspiegelen: vrijwilligheid, veilige ruimte, dialoog en gedeeld leren.
• Herstelrecht kan worden aangeboden in de fasen vóór het proces, tijdens het proces en na de veroordeling, ook in complexe gevallen, met waarborgen voor alle partijen.
• De nationale wetgeving kan de toegang, voorspelbaarheid en waarborgen vergemakkelijken, maar volstaat niet zonder kwaliteit van de praktijk, financiering en samenwerking tussen diensten.
• Het is raadzaam over diverse docententeams te beschikken, met personen uit de magistratuur, de academische wereld en de bemiddeling.

Waarvoor het in de praktijk dient

• Hoe organiseer je een gecombineerde cursus herstelrecht voor rechters en officieren van justitie?
• Welke inhoud, oefeningen en tijdsduur is het raadzaam voor elke module te voorzien?
• Hoe kan een opleiding worden gegeven in overeenstemming met de herstelgerichte waarden?
• Welke criteria sturen de doorverwijzing van een zaak naar een herstelgerichte dienst in de verschillende fasen van het strafproces?
• Hoe breng je de opleidingsbehoeften van het gerechtelijke personeel in kaart voordat een cursus wordt ontworpen?

Kernbegrippen

gerechtelijke opleiding, herstelrecht, competentieprofiel, behoeftenbeoordeling, gecombineerde opleiding (blended learning), herstelgerichte opleiding, doorverwijzing van zaken, Richtlijn 2012/29/EU, Aanbeveling CM/Rec(2018)8, belanghebbenden, bemiddeling tussen slachtoffer en dader, cirkels, rollenspel, waarborgen, procedurele rechtvaardigheid